Showing posts with label Mizoram. Show all posts
Showing posts with label Mizoram. Show all posts

Wednesday, January 25, 2012

Aizawl Pictionary

Tikhian a hming ka han phuah ve ringawt mai a, in ngaihdan erawh a dang mai thei. Reilote chhung aizawl ka cham laia ka vah kual vel na lama ka thlalak thenkhat hi lo en ve teh u. Thiapril tan chuan dawn a tisei maithei a ni. Thlirna tlang hrang hrang a thlir theih a ni a, lo thlir ve leh phawt mai teh u.




IT khawvelah kan zuanglut a, hetiang tower hi a tam ta hle mai. Hei hi inchhawng 4
a sang chung a awm a ni. In an sak lai khai hetiang load la tur hian an ruahman tel angem. Rikrum thilah eng ang tak ang maw te ka tia. Radiation hazards chu thudang ni ta sela.




Martarte thlanmual. Sum tam tak senga siam a ni ngei ang.
Tlawhtu an tlem hle a, visitors log book pawh enkawl loh a nih hmel.
Mizo nationalism tan a hmun hlu leh pawimawh, mitin ten a kan tlawh ngei atan
a duhawmah ka ngai. A awmna hre lo pawh kan la tam ka ring!




Lei tlahniam: A tlakhniam chhan hre eng ang mah ila, kumhlun
tur kawng siam a har tlat si. A helna ngaihtuah a ngai a ni mai lo maw.
Sum hnar tha tak erawh a ni an ti.




Zarkawt traffic point atanga High school field pan chhohna kawng
chhak lama hmawng zung inzam chiat. mawi ve angreng tak a ni.
Humhalh tlat chi a ni ta ve ang. Vengchhung a ti mawi tlat.




Awi ka rei!, tiin ka vai thian chuan a thlir vawng vawng. Thinthi chuan
fur khawchhe hnuaiah pawh zanmu chu an chhing a ni ngei awm si a.
A in neitu tak tak te hi an cheng ve em le te ka tia?




Khitiang a AIZAWL sipel ziak dik lo khi phailam kaihhnawih thil fakna
tarchhuahah khian hmuh tur a tam ta riau mai. Vei tham a tling tlat! mahni
vengah theuh siam tha turin hma han la ta mai ila.




Kan kawng te hi a chhuk chho in a kual kawi nasa si a, phai lam motor
lian leh sei, phur rit tak tak an tlan ve pur pur bawk sia, khitiang ang
khi hmuh tur a awm ta fo mai.


Kha te mai kha a ni e. Duh duh sawi a thiang e.

...khrum


Sunday, January 22, 2012

Hriselna leh Ei tha

Tunlai chu, zoram han chuanchhuah takah chuan AIR FM Lunglei ka ngaithla thin a, delhi phai lam atanga hriselna lam programme, mizo tawng thluk nalh 'deuh deuh' a an rawn tihchhuah thin zing karah ka ngaithla bawk thin. Hriselna leh eitha an ngai pawimawh a, ngaih pawimawh awm reng pawh a ni. Ka post hian chu nen chuan inkungkaihna chiah nei lo mahsela, a pawimawhna tih lan thar nan ti khian a hming ka han phuah ve leh tawp mai a ni.

Nia hrisel tur chuan ei that a pawimawh a, ei tha tih han thih khan zu tha leh sa tuihnai mai a ni lo. Kut hnathawtu in a rim taka a tharchhuah thlai leh hnah hring te leh thei rah te hi chaw tha chu an ni tih kan hai awm lo ve. Mizote pawh a taima fal leh dawn thui deuh te chuan huan ram siam in rim taka thawk in thlai thar duh anga fresh lei tur thahnem tak an tharchhuak ve ta a nih hi. Heng te hi ei tam hi intihhmuh hi a tha hle ang. Thawk rim leh taima te chu sawrkar pawh in a duhsaka, an hmalaknaah nasa takin a pui ni ngei tur a ni.

Hmanni chu Saikuti Hall, Lungleiah agriculture leh a behbawn hmalakna te entirna a awm a, ka va kal ve a. A hmun a uap deuh bawka thlai leh thei te chawhnu lamah chuan an lo uai deuh tawh na a, an itawm hle tho mai. Kut hnathawktute thawhrimna rah hian kan ram a dinchhuahpui thei angem tih chu chhan ka tum lo. Kan ramah hian a tumruh zual te tan chuan huan thlai siam hian hrawk erawh a chawm theih ka ring. Heng thlai thar te hi an hrisel hmel hle, hriselna leh eitha kan ti bawk a, ei teuh teuh mai tur. Thil entir thenkhatte hi lo thlir ve mai mai ta che u.

















A Hmun, Saikuti hall. Meizuk an khap tih pawh a lan khi, hriselna lam kawngah chuan nasa takin kan pen zawng a ni ngei mai. Thlalak hnuai lamah hian 'chhip sen nei' pawh an awm tih kan hmu thei awm e.






















Buh chi hrang hrang an lo pho lang a, hmui tak tak te pawh a awm ve ngei ang. Thermocol thleng a pho lo in thlangra emaw han hmang ngei mai sela chuan a thlir a nuam lehzual ngei ang le.


















Chawhmeh tur atan zikhlum. A lian tha thawkhat khawp mai, tehfung atan ka pen pai lai chu a bulah kan thal ve thla rawk a.
















Sa tel lo chuan chawei a tui tak tak lo aniang! Ram pawn lam atanga chawk luh vai ar leh thlahpawlh ar dazat hi kan uar ta hle. An than a tha a, an puitling hma, sa pawh a hlawk nge nge. Paikawng a chhin erawh khi chu kawl-ar a ni in ka hria. Ti lo deuh khian ar te khi ar-chhiarah dan ta zawk se te ka ti a.






















Chawhmeh bawk. Pu Caribou an mai that zia han ziak teh se.




















Salad atan a itawm hle. Hetiang hian kan thil eiah roughage a siam a, pumpui eh ril tan a tha an ti. Daikal thlengin thil a ti awlsam. Ei tam a tha hle.

























Chawei kham lama 'kawdam' tur pawh kan thar ve zel chu anih hi. kum 2011-12 zet phei chu Mizoram in serthlum kan thar tha a, ka pian a hnu lama serthlum ka la ei tam ber kum a ni hial in ka hria. A lian tha pem pawm hle, ka kutzungpui hi a lian ve thawkhat fu ania aw!




Balhla pawh hi kan rama kan neih ang hi chu duhthusam a ni ringawt mai.
A kunga a han hmin eng tak mai phei hi chu aw, hnamdang te hian an it thei thin teh a sin.






















A duh tan chuan fu thlengin a in tung thut mai. Fu tial chang fan thlarh mai han feh hi chu nuam ve tak a ni. Fu hi chaw tha bawm an ti tlat pek a, a hman na kan la hriat tlem vang te pawh a nia nge. Fu tui leh a chu ta tang a thil siamchhuah te chu ..... han sawi zawm ve mai teh khai. Fu hi phelsep tah behchhan in han tlar fur mai sela te ka ti rilru a.





















Hei hi kan sawi nasat em em 'Oil-palm rah chu a ni, taima taka bei chuan hlawhtlin pui mawlh rawh se tih hi ka duhthusam a ni.






















Bonsai, Siam leh enkawl ka peih hauh loh, ka duh ve em em si, hmuhnawm chi khat hi a ni ringawt mai. Taima taka bei tu te tan a eizawnna tling a ni tlat, ka fak khawp mai. A man pawh a to talh mai.


Heng bakah hian pangpar chi hrang hrang, rubber, silk worm, thlai chin na hmanrua leh khawl hrang hrang te entir a ni bawk. Heti lam kawnga eizawng tan chuan bengvarthlak tak a ni. Kei pawh silk siam dan ilo zawt chiang in darkar chanve dawn ngawt ka khawtlai ta a nih kha.








A tawp nan, hei hian he exhibition hi a khaikhawm thei maiin ka hria.



"Hnathawk lo chuan ei pawh ei suh se", a tih ang khan rim taka thawk chuan a thawh rah seng chu a phu hliah hliah a ni. Midangte thawhrimna zar zo in hriselnan a tha thei leh thlai te mahni inchhung limah kan ei thei ta anih hi.

Chaw ei tui u le.

...khrum

Thursday, December 9, 2010

Angem!?

Kan nau pakhat chuan mathematics a thiam thei tlat lo mai a, loh theih loh in private tuition kan laksak a, hma pawh a sawn chak hle mai a. A tuition lakna chu sorkar sikul zirtirtu a ni a, a thawhna sikul hunbi tibuai khawp a private a zirtir tur a nei a, school a kal tlai phah in a ban hma phah fo thin. He thil ka hmuh hian heng zawhna te hi ka rilruah a lo lut a, enge in ngaih ve dan le:
  1. Zirtirtu thiam tak a ni a, subject a harsatna nei te a bik takin a tanpui thin a ni tihna a ni ber. Nu leh pa tamtakin an fak luai luai a, fak pawh a phu a ni. Amaherawhchu a hnathawhna ber sikul hunbi kha a ma private hna in a tihbuai tak siah chuan; private tuition a pek chu sual a ni angem, thil tisual a ni angem, eiru a ni angem?
  2. Sikul pakhatah chauh a thawh theih miau avangin a thawh ve lohna sikul, mathematics zirtirtu tha nei ve ta lo a zirlaite tan chhuan chhawr ve theih na awmchhun chu private tuition a lo pek ve chauh khan a ni. Nu leh pa ten private tuition pe turin va ngen ta sela, a ni khan, "keichu ka hnathawhin min phuar tlat si a, ka thei lovang", lo ti ta bur mai sela; kan dem in kan ngei angem? In duh leh mite harsatna hriatthiampui lovah kan chhuah leh si angem?

Hetiang dinhmunah hian a hna a thiam bik vanga ding thei a ni miau si a, a sawiseltu tur leh phunnawi tur chu mipui bawk kan ni. A chan hi chhe ve tak a ni a sin. A dinhmun leh a in siamrem dan sawimawi/sawifel sak tum dawn pawhin a lam tang emaw, a eptu nih kha kan chan theih awmchhun chu a ni mai.

Hna kawng hrang hrangah hetiang harsatna hi a awm thei ngei ang. Pumpelh theih loh chin a awm ngei bawk ang. Chutiang a nih si avangin "i ngaihdan leh rawtnate" han sawi ve chhin teh le.

Ka lawm e.

...khrum

JL Chongthu

Monday, October 4, 2010

Hmeichhiate leh Osteoporosis.

Osteoporosis (Ruhmawih/Ruhduap) hi kum upat zel in a a ken tel ti ila a sual awm lo e. Mihring kan dam rei tial tial a, chutih rual chuan upat in a ken tel bawrhsawmna chi hrang hrangin mi a tlakbuak ve mek zel bawk a ni.

Osteoporosis hi kan ramah (India) hian a hluar hle mai a, mihring million 61 vel zet he natna hian a tlakbuak mek a ni. Heng zinga zaa sawmnga (million 30) hi hmeichhia an ni. Mithiamte chhutdan chuan kum 2030 ah chuan India ram hi khawvela hmeichhe thihul chin nei tam ber dawttu a ni dawn a ni; heng ang hmeichhiate hian osteoporosis an nei duh hle bawk a ni.

Osteoporosis hi kum upat zelin a kentel, mihring ruh nihphunga danglamna rawn inherchhuak, natna anga rawn langchhuak a ni ti ila a hriatthiam theih mai awm e. Mi a lo upat zel hian a ruh te a lo duapin a lo mawih a, chung ruh te chuan an chakna leh nelna te an hloha, ram in an tliak awlsam bik thin a ni; a bikin kungkuruh, malpui ruhchuktuah lai leh banrekah te a hluar bik a ni. Heng thil inthlak danglam hi hmeichhe thi hulah hian a langchhuak hmain a tam pawh a tam hle a ni.

Tute nge osteoporosis nei duh bik:

I. Hmeichhe thi hul chin te.
II. Hrisel loh vanga thi hul leh chhul-chibawm paih te.
III. Kum 50 hnulam a ruh tliak nei te.
IV. Ruhrel te leh cher leh ria te.
V. Ei leh in a Calcium leh Vitamin D tlachham te.
VI. Khumbet a damlo leh taksa mamawh tawka insawizawi ngai lo te.
VII. Meizial zu leh zu in thin te.
VIII. Natna benvawn avanga damdawi hun rei tak ei ngai te.

A lanchhuah dan:

Mihring taksaah hian langchhuak mai lo in kum tamtak a awm thei a, mi a lo upat zel a a ruh te a lo duap tak viau hnuah hian a nihna tak a rawn langchhuak thin a ni. Chuvang chuan he natna hi “Suattu ngawichawi” te pawh an lo ti thin a ni.

Heng ang insawiselna te hi i nei a nih chuan i ruh te chu an upa in duat an ngai tawh a ni tih hriat a tha ang:

I. Hnungzang na: tluaksual insawh leh intih palh vang emaw, chhan em em sawi tur awm lo pawh in.
II. Sanzawng hniam a inhriatna leh zangkul ta deuha i inhriatin.
III. Hnungzang ruh, kumkuruh, malpuiruh chuktuah bawr leh banrek tliak a awm in.

Heng kan tarlante hi nauvei pelh hnu a tuibawm rawn keh hun ang vel an ni. Chuvang chuan kum lama upa, (50 bawr vel) i lo nih chuan, i ruh te kha an chaktawk nge chaktawklo tih inhriatchian a tha hle ang. An chaktawk tawh lo a ni tih i hriat hma chuan a tul dan ang in ei leh in te, damdawi that te leh, nitin nunphunga a tul anga inthlak danglamin harsatna tamtak i pumpelh thei dawn a ni. I taksa i hmangaiha mahni i inngaihven that chuan i tan thlaphan nachhan vak tur a awm lo e. I ruh dinhmun diktak hretur erawh chuan thisen exam leh khawl hmangin mithiam ten hma an lakpui thei ang che, khawpuiah chuan a awlsam a, thingtlang lamah erawh chuan tum pawhin a theihloh thung ang.


Heng a hnuaia zawhna te hi han chhang ve chhin teh. I chhannaa ‘AW’ tih a tam viau chuan i tan osteoporosis neih a awl hle dawn a ni.

Zawhna (AW emaw AIH tia chhan tur).

1. Ka thi a hul tawh.
2. Kum 45 ka nih hmain ka thi a hul.
3. Ruhtliak ka nei tawh.
4. Kan chhungkuaah osteoporosis nei an awm.
5. Ka ruhrel a te, ka ria in ka cher.
6. Ka ei leh inah calcium ka tlachham.
7. Ka awm-awl, thlanchhuaka thawh vak ka nei lo.
8. Meizial ka zu.
9. Zu ka in thin.


Damdawi hmunpui leh khawpuiah te chuan inentira inenkawl zung zung theih a ni. Amaherawhchu thingtlang nu i niha hun leh hmun leh sum leh pai bakah rawntur remchang an awm lo a nih pawhin thlaphang duh hauh suh ang che. Mahni phaktawk zelah a invenin a in enkawl theih a ni.


Engtin nge hma i lak ang:

A chunga kan tarlan zawhnate khi i han chhang ta a, i ruhrel na them thum thin te leh i kum mila i inngaihtuahin osteoporosis hian engemaw chen chuan a tlakbuakah che ngai phawt mai rawh le. I tih leh tur chu tuna i ruh te kha an lo mawiha an lo duap zual zel loh nana hmalak a, mahni tanghma hai a ni tawh ang. Chu chuan awlsam te te a ruhtliak thei mai lakah te nasa takin a veng thei dawn che a ni. Mahni khawsak leh awmna hmunin a tlin ang zelin hetiang hian thuthmunah hma i lo la tawh mai dawn a ni.

Calcium ei rawh: a leina neiin an lei a, harsat deuhin WADI a mi an ei mai, a tum chu thuhmun vek a ni. Ruh tihchaka mawih zeltur ven a ni. Taksa tana thatna dang tamtak pawh a pai tel a ni.

Bekang, be chi hrang hrang leh bekang atanga chawtha eitur siamchhuah te hian ruh a tichakin nasa takin a mawih chhe mai tur laka a veng a ni. Chuvang chuan bekangsa te hi chawtha hlawm a lo ni reng a ni. Tin bekang hi um uih kher a ngai lo an la ti leh zel a.

Taksa ruhrel bung hrang hrang ten taksa rihna rualkhai taka an lak theih nan i din leh i kal te khan kun de du, zang kul hni hne lo in; nghawng ngil tak, khabe lut chaih, darh pharh, hnungzang ngil leh ngum kul tawk chiaha taksa phochhuah thin tur. Tin i thut pawhin hnungzang ngil at a thut thin tur a ni. Rit chawi dawn te hian kawng ngil at in khup inthlep a tangin rit lak thiam thin bawk tur a ni.

Inchhungkhur a ho te te a tluk(falls)avangin tar leh upa tamtak ten an ruh an tiltiak fo thin. Chutiang laka inven chu i tihmakmawh a ni. Pheikhawk sang lutuk bun loh in kawngro a su hle. Tin chhuat nal a kal leh step a chhuk chhoh te hian vawnchhan/vawnban dawma kal mai hi upat lamah chuan a finthlak mai bakah a tul tawh bawk thin.

Ruh na neuh neuh te i neih chuan ngaihthah emaw ngaia nei mai lo in a theih chuan mithiamte rawn a enkawl vat a tha thin. Na benvawn emaw tia kan ngaih hi, ruhmawih vanga ruhtliak emaw, tliak mai thei khawp a derdep te a lo ni thei a ni. A tliah hnua enkawl ai chuan inven a hlawk zawk tih chu i hai bik loh kha. Tin na benvawn hrim hrim hian inchhungkhur chet leh kohhran leh khawtlanga i nun a tikhingbai thei hle che a ni tih phei chu tumah inhrilh kan ngai lo ang.

Ei leh in lamah chuan nitina i ei, chaw leh chawhmeh (thlaihring lam te hlei hlei hi) te hi kaw pai nuamtawka puar a i ei theih chuan bu khat i let sa. Chu bakah chuan thei lampang te eitam a tha a, tui intam te hi peih lo tlang viau mah ila, taksa bung hrang hrang dangte tan nen a tha a ni tih hi sawinawn a ngai fo thin si a. Khawlchhuak leh vawnthatchi eitur leh intur te hi eitlem a tha a, zuk leh hmuam ti miin sim tum lo a sim hmiah a tha hle bawk.

Mahni phaktawk zela hma lain kum upat leh mihring nihphungin a ken tel osteoporosis hi do loin i tumna leh theihnain a theih chin chin ah i thunun thei ngei ang; chumi piah lamah chuan damdawi thiamna in thui tak a la penpui thei ang che. A tawpna erawhchu Pathian thu a ni thin.

Chhungkua, kohhran leh khawtlanga mi pawimawh ber mai hmeichhiate hian, taksa nihphung leh upat in a ken tel harsatna te hi hria in chumi mil a nunphung leh khawsak phung te her rem zel thiam hi ngailfima dama dinhmun pawimawh tak in chelh vawn chhunzawm zelna kawnga kailawna kechheh a ni tih hai loh a tha hle ang.


(He Thuziak hi scientific article a ni lova, Mipui mimir te hriatthiam tur a ziak a ni e. Kum 2009 khan ka pi kum za dam chuan chatuan ram min pan san a. Ka Pi kha Pathian zara mi hrisel tak a ni, a damchhung khan ruhtliak ilo a nei hauh lo. Amah hriatreng nan he natna hluar tak, hmeichhe tamtak tana phurrit ni mek chungchang hi ka han ziak a ni e. JL Chongthu)

Tuesday, September 28, 2010

Nun hi - Rose par mawi leh rimtui



















Nun hi! I dawn ngai em? Solomona meuh pawh khan a mawina zawng zawng inbel chung khan Hlobet tuktin par mawina pawh a tluk zo ngang lo a nih kha. Kan NUN par mawina hi vawikhat a chuai a a RAL chuan thawhhnihna a awm thei tawh si lo, THAWHLEHNA ni a kan chantur chu TUN huna kan nun hian a hril dawn chu a ni bawk si. Kan damlai nun par mawi hi vawikhat bak a VUL dawn si lo. I nun par vulmawi kha i vawng tha maw?
(Ziak duah lem lo hian, milem hian thu a lo sawi ve teuh thei a ni tih kan hai awm lo e, tha i ti maw, mawi i ti maw!, ka ti zet a ka ziak leh teuh tho mai).
Ka lawm e.
JL Chongthu.










































Wednesday, September 1, 2010

Rikrum thila ruhtliak sawngbawl dan.

He thuziak hi mi{5ual}.comah ka lo post tawh a, engemaw thila chhiar leh hrechiang duh in lo awm palh a nih hlauh chuan a hnuaia link ka dahah hian in hmet keuh mai dawn nia.



http://www.misual.com/2010/08/28/rikrum-thil-a-ruhtliak-sawngbawl-dan/



(Courtesy: Misual.com)


Ka lawm e.


J L Chongthu.


01/09/2010, 0056hrs.